Een nooit vertoond aantal van 225 wethouders is in het afgelopen jaar tijdelijk of definitief teruggetreden. Politieke vertrouwensbreuken, persoonlijke- (aandacht voor gezin en familie, pensionering) én gezondheidsredenen waren de belangrijkste valfactoren. 

Dit blijkt uit het Wethoudersonderzoek 2024 dat in opdracht van Binnenlands Bestuur is uitgevoerd door DeCollegetafel. Sinds 2002 zijn er jaren waarin een groter aantal wethouders tussentijds tijdelijk of definitief stopten, maar omdat er in 2024 geen wethouders tijdelijk of definitief aan het einde van hun ambtstermijn kwamen vanwege herindeling van hun gemeente scoorde 2024 het hoogste aantal tijdelijk of definitief teruggetreden wethouders ooit:

2024 – 225 wethouders 

2019 – 206 wethouders 

2020 – 205 wethouders 

2004 – 197 wethouders

2016 – 183 wethouders

2023 – 183 wethouders 

Privé & gezondheid 

Een belangrijke verklaring voor het hoge aantal afhakende wethouders is dat er in 2024 een nooit vertoond aantal van 44 wethouders om persoonlijke redenen is gestopt. De belangrijkste oorzaken: deze wethouders willen meer tijd voor gezin, familie en privéleven en wensen meer tijd om zich te bezinnen op een nieuwe loopbaanstap. Bovendien zetten in 2024 ook nog eens hoog aantal van 38 wethouders om gezondheidsredenen een gedwongen stap terug. De belangrijkste oorzaken: ziekte, oververmoeidheid, bedreigingen, een gebrek aan noodzakelijke energie, te zware fysieke en mentale belasting van het wethoudersambt. Dat aantal van 38 is bijna even hoog als in 2023: toen stopten 41 wethouders tijdelijk of definitief omdat hun gezondheid hen in de steek liet om 24 uur per dag 7 dagen per week wethouder te zijn. 

Aan de huidige collegeperiode 2022-2026 zijn 1422 wethouders begonnen, waaronder 51 wethouders die geen raadsverkiezingen hadden in maart 2022. Ter vergelijking: in 2002 begonnen 1691 wethouders in 496 gemeenten aan het wethouderschap. Nederland telt sinds 1 januari 2023 342 gemeenten.

Gezin en persoonlijk 

Het hoge aantal wethouders dat om persoonlijke redenen afhaakt, staat na 2024 op honderd. Daarmee scoort de huidige collegeperiode, die tot maart 2026 loopt, al bijna het dubbele van de vorige collegeperiode als het gaat om het afhaken van wethouders om persoonlijke redenen:

2022-2023-2024 – 100 wethouders 

2018-2019-2020 – 53 wethouders

2014-2015-2016 – 46 wethouders

2010-2011-2012 – 42 wethouders

2002-2003-2004 – 27 wethouders

2006-2007-2008 – 24 wethouders 

Vanwege gezondheidsredenen stopten in de huidige collegeperiode al 79 wethouders tijdelijk of definitief. Ter vergelijking: in de vorige collegeperiode stond de teller na een vergelijkbare periode (2018-2019-2020) op 62 wethouders die tijdelijk of definitief om gezondheidsredenen afhaakten. 

Politieke valpartijen 

Als het gaat om politieke vertrouwensbreuken is 2024 voor wethouders een slecht jaar, maar geen zwart jaar. Er kwamen 94 wethouders tijdelijk of definitief tussen de wielen als gevolg van een politieke vertrouwensbreuk. Met dat aantal scoort het jaar 2024 een achtste plek op de jaarranglijst van politieke valpartijen. Ter vergelijking: in het recordjaar 2004 kwamen er 157 wethouders tijdelijk en/of definitief ten val vanwege een politieke vertrouwensbreuk. 

Coalitiebreuk 

In zeventien gemeenten was er in het afgelopen jaar 2024 sprake van een coalitiebreuk. In twee gemeenten had dat te maken met de opvang van vluchtelingen: Castricum en Noardeast-Fryslân. Opvallend is dat lokale fracties van regeringspartij VVD in een vijftal gemeenten (Almere, Goirle, Kerkrade, Lochem en Waterland) uit de coalitie en college stapte uit onvrede over het te voeren bezuinigingsbeleid. 

Integriteit & onveiligheid 

Integriteit – altijd een spraakmakende valfactor – bleek in 2024 alleen in Schouwen-Duiveland een reden voor het gedwongen vertrek van een wethouder. De eerste vrouwelijke SGP-wethouder Paula Schot verdween van het toneel vanwege het niet-naleven van regels bij de verbouw van haar woning. Spraakmakend was ook het vertrek van Sanneke Vermeulen (VVD) in Roosendaal. Zij voelde zich onveilig in het college. Het leidt vervolgens tot het vertrek van haar collega Arwen van Gestel (VLP) die van pestgedrag werd beschuldigd. 

Politieke kleur 

Naar politieke kleur gemeten scoorden de wethouders van lokale partijen de meeste definitieve en tijdelijke afhakers: politieke valpartijen (30 wethouders), persoonlijke redenen (17 wethouders), gezondheid (16 wethouders) en andere zakelijke werkkring (5 wethouders). De VVD en het CDA zagen respectievelijk 18 en 16 wethouders om politieke redenen tijdelijk of definitief ten val komen. Deze twee klassieke bestuurderspartijen zagen allebei ook de meeste wethouders (vijf VVD’ers en vijf CDA’ers) de overstap maken naar het burgemeesterschap, terwijl de VVD vier wethouders zag vertrekken naar een andere politieke functie onder wie Vincent Karremans (Rotterdam) en Jurgen Nobel (Haarlemmermeer) die beiden staatssecretaris werden in het kabinet-Schoof. 

Meer informatie

Voor een overzicht van alle wethouders die tijdelijk of definitief vertrokken in 2024 zie bijgaande lijst uit het Wethoudersonderzoek 2024 van De Collegetafel.

Voor het nieuws en de achtergronden van en bij het Wethoudersonderzoek 2024 in Binnenlands Bestuur klik hier voor Recordaantal stopt om persoonlijke redenen. De wethouder wil niet meer.